KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ
Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA), viral hemorajik ateş sendromları arasında yer alan zoonoz karakterli bir enfeksiyondur. Hayvanlarda insanlara nazaran daha yaygın olmakla birlikte sporadik vakalar veya salgınlar halinde insanlarda da görülebilmektedir.
Hastalık,ilk olarak 1944 yılında Kırım’da görülmüş ve Kırım Kanamalı Ateşi olarak tanımlanmıştır. 1956 yılında Kongo’da görülen hastalığın, 1969 yılında Kırım Kanamalı Ateşi ile aynı olduğunun farkına varılması ile hastalık bu tarihten itibaren bugünkü bilinen ismiyle anılmaya başlanmıştır.2002 yılında bahar aylarından itibaren Türkiye’de görülmeye başlanan olgular ile tekrar ilgi çekmeye başlamıştır.
KKKA,
Bunyaviridae ailesine bağlı Nairovirus soyundan virüslerin meydana
getirdiği, şiddetli bir seyir gösteren ve oldukça yüksek mortalite oranı olan
viral hemorajik bir hastalıktır. Zoonotik bir hastalık olan KKKA, insanlara
enfekte kenelerin ısırmasının yanı sıra enfekte hayvanların kan ve dokularıyla
temas sonucu ile de bulaşabilmektedir.Henüz ergin olmamış Hyalomma soyuna
ait keneler, küçük omurgalılardan kan emerken virüsleri alır, gelişme
evrelerinde muhafaza eder; ergin kene olduğunda da hayvanlardan ve insanlardan
kan emerken bulaştırır. Bu soya ait keneler ülkemizin de içinde bulunduğu çok
geniş bir coğrafik alanda bulunmaktadır.Hastalık, daha çok mezbaha
çalışanlarında, kırsal alanda yaşayan ve hayvancılıkla uğraşanlarda
görülmektedir.
İnkübasyon süresi; kene tarafından ısırılma ile virüsün alınmasını takiben genellikle 1-3 gündür.Bu süre en fazla 9 gün olabilmektedir. Enfekte kan, vücut sıvısı veya diğer dokulara doğrudan temas sonucu bulaşmalarda 5-6 gün,en fazla ise 13 gün olabilmektedir.
Ateş, kırıklık, baş ağrısı, halsizlik, aşırı duyarlılık, kollarda,bacaklarda ve sırtta şiddetli ağrı ve belirgin iştahsızlık hastalarda sıklıkla görülen klinik bulgulardır. Bazen kusma veya ishal olabilir. İlk günlerde yüz ve göğüste peteşi ve konjunktivalarda kızarıklık dikkati çeker. Gövde ve ekstremitelerde ekimozlar oluşabilir. Epistaksis, hematemez, melena veya hematüri sıktır.Genellikle hepatit görülür, ağır olgularda hastalığın 5. gününden itibaren hepatorenal ve pulmoner yetmezlik meydana gelebilir. Ateş 5 veya 12. güne kadar yükselebilir, sonrasında 9-20. günler arasında düşer. İyileşme 9-10. günlerde olmakla birlikte bazen 4 hafta veya daha uzun sürede de olabilir. Ölüm daha çok hastalığın ikinci haftasında (5-14 gün) görülebilmekte ve bu oran yaklaşık %8-80’leri bulabilmektedir.
Klinik ve laboratuvar olarak KKKA düşünülen hastalarda tanıda; virüsün kan ve doku örneklerinden izolasyonu,virüs antijeninin ve virüse karşı oluşan antikorların serolojik olarak gösterilmesi kullanılmaktadır(ELISA veya EIA).Oluşan antikorlar serolojik yöntemlerden en hızlı ELISA ile saptanabilmektedir.İmmünglobulin (Ig) M antikorları hastalığın 5-7. gününden itibaren ve Ig G antikorları ise hastalığın yaklaşık 10. gününden itibaren serumda belirlenebilir.IgM 4 ay kadar serumda belirlenebilirken, Ig G antikorları 5 yıla kadar serumda tesbit edilebilir. Hastalığın ilk 5 gününde kan ve dokulardan alınan örneklerden virüs izolasyonu yapılabilir.Bu amaçla hücre kültürleri kullanılabilmektedir(Vero E6, BHK-21, SW 13 vs.). Son zamanlarda, çoğunlukla polimeraz zincir reaksiyonu gibi moleküler teşhis yöntemleri başarıyla kullanılmaktadır.
Hastalığın tedavisini antiviral ve destek tedavisi oluşturmaktadır.Antiviral ilâçlardan ribavirin oral veya parenteral olarak kullanılabilmektedir.
Tüm enfeksiyon hastalıklarında olduğu gibi KKKA’da korunma ve kontrol önlemlerinin alınması çok önemli ve gereklidir. Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezi ve Dünya Sağlık Örgütü’nün önerilerine göre:
• Hastanın kan ve vücut sıvıları ile temastan kaçınılmalıdır.Bu şekilde bir temasın söz konusu olması halinde,temas edenin en az 14 gün kadar ateş ve diğer belirtiler yönünden takip edilmesi gerekmektedir.
• Kene mücadelesi çok önemlidir. Keneler yumurta dönemleri hariç diğer biyolojik evrelerinde insanlara saldırarak kan emebilir. Genel olarak da konakçı spesifitesi göstermezler. Coğrafik bölgelere göre ve türlere göre değişmekle beraber, KKKA’yı bulaştıran Hyalomma soyuna ait keneler genel olarak nisan ve ekim aylarında aktiftirler;bu dönemlerdeki salgınların sebebi de budur. Bu nedenle öncelikle konakçılar kenelerden uzak tutulmalı ve kenelerin kan emmeleri engellenmelidir.
• Mümkün olduğu kadar kenelerin bulunduğu alanlardan (hayvan barınakları, piknik amaçlı gidilen su kenarı,otlak şeklindeki yerler, çalı çırpı ve gür ot bulunan yerler, av alanları, orman vb.) kaçınılması gerekmektedir.Bulunulması durumunda, çıplak ayakla veya kısa giysilerle girilmemeli (lastik çizme giyilmeli veya pantolonların paçaları çorap içine alınmalı), vücut belirli aralıklarla kene yönünden aranmalı; vücuda yapışmamış olanlar dikkatlice toplanıp öldürülmeli, yapışan keneler ise ezilmeden ve kenenin ağız kısmı koparılmadan (bir pensle sağa sola oynatarak, çivi çıkarır gibi) alınmalıdır.
• Hayvancılıkla uğraşanlar hayvanlarını kenelere karşı uygun akarisitlerle ilâçlamalı ve hayvan barınakları kenelerin yaşayamayacağı şekilde yapılmalı, çatlaklar tamir edilmeli ve badana yapılmalıdır. Gerek insanları gerekse hayvanları kene saldırılarından korumak için repellent olarak bilinen böcek kaçıranlar cilde sürülerek veya elbiselere emdirilerek kullanılabilmektedir. Aynı maddeler hayvanların baş veya bacaklarına uygulanabilir; ayrıca, bu maddelerin emdirildiği plâstik şeritler, hayvanların kulaklarına veya boynuzlarına takılabilir.
• Mera, çayır, çırpı ve gür otların bulunduğu yerler gibi kenelerin yaşamasına müsait alanlarda, diğer canlılara ve çevreye zarar vermeden, insektisit uygulamalarına başvurulabilir.
• Açık alanlarda yapılabilecek kene mücadelesi amacıyla carbaryl ve propoxur, deltamethrin ve lambda-cyhalothrin,permethrin, pirimiphos-methyl kullanılabilmektedir.
KIRIM KONGO KANAMALI ATEŞİ HASTALIĞI VE KENELERE YÖNELİK KORUNMA ÖNLEMLERİ