HAYVAN SAĞLIĞI, YETİŞTİRİCİLİĞİ ve SU ÜRÜNLERİ ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

Şube Müdürü 

Funda Eylem ÖZEL

Telefon             

0 288 214 16 18

Faks                 

0 288 214 10 71

Santral          

0 288 214 35 47

E-Posta

kirklareli.haysag@tarimnet.gov.tr

 

Şube Müdürlüğünün Görevleri

Personel

Hastalık Çıkışında Haberleşme, Hastalık İhbarı

Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi Hastalığı

Kurbanlık Hayvanlar Hakkında Genel Bilgi

İhbarı Mecbur Hastalıklar

Yurtiçi Veteriner Sağlık Raporlarının Düzenlenmesi ile İlgili Hususlar

Menşe Şahadetnamesi Düzenlenmesi

Koyun-Keçi Türü Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve Düzenlenmesi Yönetmeliğinin Uygulama Talimatı

 

İHBARI MECBUR HASTALIKLAR

(2004-14 Tebliğ):

 

1. Sığır vebası 18. Tavuk vebası (Avian influenza)
2. Şap 19. Newcastle (Yalancı tavuk vebası)
3. Sığır tüberkülozu 20. Pullorum
4. Sığır brusellozu 21. Kanatlı tifosu (Tavuk tifosu)
5. Sığırların süngerimsi beyin hastalığı (BSE) 22. Arıların amerikan yavru çürüklüğü
6. Anthrax (Şarbon) 23. Varroa
7. Kuduz 24. Balıkların enfeksiyöz hematopoietik nekrozisi (IHN)
8. Koyun-keçi çiçeği 25. Scrapie
9. Koyun ve keçi brucellozu 26. Kedilerin süngerimsi beyin hastalığı (FSE)
10. Koyun ve keçi vebası (PPR) 27. Bonamiosis
11. Mavidil 28. Marteiliosis
12. At vebası 29. Spring Viraemia of Carp (SVC)
13. Ruam (Mankafa) 30. Viral Hemorajik Septisemi (VHS)
14. Durin (At frengisi) 31. Infectious Pancreatic Nekrosis (IPN)
15. Atların enfeksiyöz anemisi 32. Bakterial Kidney Disease (BKD)
16. Veziküler stomatitis (Bulaşıcı stomatitis) 33. Crayfish Plague (Kerevit Vebası)
17. Equine encephalomyelitis  
TAVUK VEBASI
(Avian İnfluenza ,  Kuş Gribi, Pestis Avium, Bird Flu)
Avian influenza (AI) evcil ve yabani kanatlılar ile memeli hayvanların çoğunda solunum ve sindirim sistemine ait belirtilerle birlikte yüksek morbidite ve mortalite ile seyreden, insanlardaki grip benzeri bir hastalıktır.
İnfekte tavuklarda yüksek mortalite ile seyreden bu hastalık olgusu ilk kez 1878 yılında İtalya’da belirlenmiş ve hastalık "tavuk vebası" olarak adlandırılmıştır. Bu hastalığın etkeninin bir virus olduğu 1901 yılında ortaya konulmuş olmasına karşın, etkenin 1930'lu yıllarda ilk kez izole edilen memeli influenza A virusları ile ilişkili olduğu ancak 1955 yılında gösterilebilmiştir. Hindilerde ise ilk izolasyon 1963 yılında Kuzey Amerika’da yapılmıştır.
ETİYOLOJİ
Hastalık etkeni Orthomyxoviridae familyasından Influenza gurubuna ait, tek sarmallı, RNA karakterinde genetik madde taşıyan Influenza A virusudur.
Influenza viruslarının 3 tipi identifiye edilmiştir. Bunlar Influenza A,B ve C tipleridir. İnfluenza virusları ılıman ve kutuplara yakın bölgelerdeki insan, domuz ve at populasyonlarında belirli zamanlarda, özellikle kış mevsiminde, tropikal ve subtropikal bölgelerde ise bütün yıl boyunca görülmektedir. Bununla beraber kanatlı ve deniz memelilerinde herhangi bir zamanda influenza salgınları çıkabilir. Kıtalar arası çıkan salgınlarda, virusun alttiplerinde bir benzerlik yoktur. Bu da şunun önemini vurgular; yatay enfeksiyonların yanında, genetik mutasyonlarda hastalığın etkisi ve şiddeti üzerinde büyük bir rol oynamaktadır.
BULAŞMA
-İnfekte hayvanların sekresyonları ile, özellikle dışkı ile direk temas,
-Kontamine yem, su, ekipman ve kıyafetlerle,
-Klinik olarak hastalık belirtilerini göstermeyen su ve deniz kuşlarıyla,
-Kırık ve çatlak kontamine yumurtalar civcivleri kuluçka makinasında iken infekte edebilir.
VİRÜSUN DIŞ ORTAMLARDA YAŞAM SÜRELERİ
Çevrede: Influenza virusları çevresel ortamda ve özellikle serin ve nemli koşullarda uzun zaman sürelerinde canlılıklarını korurlar. Dışkı materyalinde enfektivite 4 0C’de 30-35 gün, 20 0C’de 7 gün sure ile muhafaza olduğu, ayrıca Influenza virusları çok fazla su kuşlarının bulunduğu göllerden ve havuz sularından izole edilmiştir.
Karkaslarda: AI virüsü karkaslarda ortam sıcaklıklarında yalnızca birkaç gün canlılığını koruyabilirken buzdolabı sıcaklıklarında 23 güne kadar canlı kalır. Viremik safhada işlenen kuşlar virüs içeren kanları veya dışkı materyali ile diğer karkasları bulaştırırlar. Paketleme ve depolama sırasında oluşabilen damlama da enfekte karkaslardan kontamine olmuş olmaları ihtimalinden dolayı önemlidir.
Et ürünlerinde: Merkez iç sıcaklığın 71 °C ye ulaştığı bir ısıl işlem uygulamasında 1 saniyelik süre, Tavuk vebası(kuş gribi,avian influenza, HPNAI) virüsünün kanatlı etinde inaktivasyonu için uygundur.
 
 
İNKÜBASYON SÜRESİ
Hastalığın kuluçka süresi 3-5 gündür. Genellikle 24-36 saatte hastalık kendini gösterir. Hastalar 1-7 gün içerisinde ölürler.
KLİNİK BELİRTİLER
-Avian İnfluenza enfeksiyonunda klinik semptomlar çeşitlidir ve virus suşlarının virulensi, etkilenen tür, yaş, çevre  ve aynı anda seyreden bakteriyal hastalıklar semptomların üzerine etkilidir.
-Hasta hayvanlarda vücut ısısı yükselir, tüyler kabarır, iştahsızlık, depresyon, şiddetli ishal,
-Yumurta veriminde durma noktasına varacak şekilde şiddetle azalma, yumurta kabuğunun yeterince gelişmemesine bağlı olarak şekilsiz yumurta,
-Hasta hayvanların göz kapakları kapanabilir, konjuktiva şişmiş ve kırmızı renktedir. Sakal ibik ve gözlerin çevresinde karakteristik olarak ödem ve siyanoz şekillenir. Ödem boyun ve göğüs bölgesine de yayılabilir. ödem boğulma ile sonuçlanan solunum güçlüğüne neden olur. burun deliklerinden grimsi kanlı bir eksudat gelir. Ayaklarda morarma, özellikle hindi palazlarında solunum yollarının tıkanması ilgi çekicidir.
-Kitle halinde ani ölümler (% 100'e varan),
-Hastalanan hayvanlar çoğunlukla iki gün içerisinde ölürler. Akut dönemi atlatan hayvanlarda eksitasyon, konvulsiyonlar veya dönme hareketleri ve ataksi dahil olmak üzere sinirsel belirtiler, inkoordinasyon, yürüyememe ve ayakta duramama gibi klinik bulgular gözlenir. Yumurta verimindeki ani düşüşün yanısıra yumurta kabuğunda renk açılması, kalitesinde bozukluk şekillenmesi ve incelme dikkat çekici şekilde artar.
Klinik belirtilere bakılarak hastalık teşhis edilemez. Kesin teşhis için laboratuvar teyidi şarttır.
Otopsi Bulguları
Patolojik bulgular virusun virulensine ve kanatlı türlerine göre değişkenlik gösterir. Ölüm sertliği ölümü takiben hemen şekillenir. Ani ölümlerde herhangi bir lezyon belirlenemezken ileri safhalarda;

 

Tavuklarda

·    Kaslarda şiddetli (ağır)kanamalar,

·    Dehidrasyon,

·    Baş ve boyun bölgesinde subcutan ödemler,

·    Burun ve ağız boşluğunda irinli akıntı,

·    Konjuktiva'da şiddetli kanamalar, bazen peteşiler,

· Tracheanın lumeninde yoğun mukoz exudatı, ya da şiddetli hemorajik tracheitis,

· Sternum'un iç kısmında serosada ve abdominal yağlarda, serosal yüzeylerde ve vücut boşluğunda peteşiyal kanamalar

· Böbreklerde ağır kanamalar, bazen tubuluslarda ürat birikintileri ile birlikte ovaryumlarda hemorajiler ve dejenerasyon,

·     Proventrikulusun mukozal yüzeyinde, özellikle taşlık ile birleşme yerinde hemorajiler,

·    Taşlık'ın iç tabakasında hemorajiler ve erozyonlar (ülserler),

·    Bağırsak mukozasındaki lenfoid dokularda hemorajik odaklar,

·    Yumurta tavuklarında yumurtalıklarda kanamalar veya nekrotik odaklarla birlikte dejenerasyonlar

Hindilerde; lezyonlar tavuklarda görülenlerle benzerdir, fakat aynı derecede belirgin olmayabilir.
Ördeklerde; HPAI ile infekte olabilir ve virusu saçabilir, klinik semptomları ya da lezyonları göstermeyebilir.
Teşhis için laboratuvara gönderilecek materyaller (örnekler)
·              Tipik hastalık belirtisini gösteren yeni ölmüş kanatlı hayvanlar ile hasta olup numune olarak gönderilmek üzere öldürülen hayvanlar (Hindi, devekuşu, kaz gibi iri cüsseli hayvanların bütün gönderilmesinde sıkıntı olması halinde, boyun dahil olmak üzere sadece baş bölgesi),
·              Yeni ölmüş/öldürülmüş hayvanlardan, antibiyotik içeren taşıyıcı sıvı içinde aseptik olarak alınmış trachea, kloaka veya bu dokulardan alınan swaplar, beyin, karaciger, dalak, akciğer, mide ve bağırsak içeriği,
·              Üst düzeyde alınmış biyo güvenlik tedbirleri ile ortalama olarak alınan 3-5 adet numune; soğuk zincir kuralına uygun, en seri vasıta ile laboratuvara gönderilir
KORUNMA
Bu hastalığın çok bulaşıcı ve öldürücü bir hastalık olması yanında insanlara da bulaşabileceği dikkate alınarak Biyogüvenlik Tedbirlerini buna göre almaları gerekmektedir. (Detaylı bilgi Kanatlı Yetiştiriciliğinde Biyogüvenlik bölümünde yer almaktadır.)
Avian Influenza hastalığına yönelik bir tedavi yoktur. Birçok ülkede olduğu gibi ülkemizde de ihbarı mecburi hastalıklar arasındadır ve devletçe kontrolü esas alınmıştır. Hastalıktan dolayı itlaf edilen hayvanların sahiplerine bedeli ödenmektedir.
Tavuk Vebası (avian influenza,kuş gribi, HPAI) Hastalığına Müdahale Eden Personelin (Vet. Hek, Tekniker, VST, İşçi v.s ) Kendi Sağlığını Koruması için Alması Gereken Tedbirler
a) Mihrak için ayrılmış banyo altyapısı bulunan tek bir oda tahsis edilmelidir
b) Bu odalara girecek kişilerin kullanması için Avrupa Birliği EN 149:2001 standartlarında onaylanmış FFP3 solunum maskesi. Kişi bu maskeyi odaya girmeden önce yüz yapısına uygunluğunu test etmelidir.
c) Hastalıktan şüpheli veya bulaşmanın muhtemel olduğu vakalara müdahale eden tüm personel sıvı geçirmez özelikte vucudu iyi saran tulum ve elli iyice kavrayan eldivenler kullanmalıdır
d) El temizliğinde genel hijyen tedbirlerine özel bir önem verilmelidir.(Eller bol su ve sabun ile en az 30 saniye yıkanacaktır)
e) Kuş gribine yakalanmış veya bundan şüpheli hayvanlarla temas eden bütün çalışanların koruyucu gözlük kullanmaları gerekmektedir.
f) Bütün hasta, ve hastalıktan veya bulaşmadan şüpheli hayvanlar ile tıbbi attıkların sızdırmaz tıbbı atık torba/çanta/konteynır lara konularak biogüvenlik tedbirleri kapsamında imha edilmesi gerekmektedir.
g) Hastalık halinde çevreye bulaşma ihtimali olan mekanların Hypochlorite(formalin, iyot bileşikleride olabilir) ile dezenfekte edilmesi gerekmektedir.
h) Hastalığa müdahele eden personelin çamaşırları hastalık bulaşanı olarak kabul edilmelidir.
ı) Tavuk vebası hastalığı çıkan bölgede “hasta veya ölmüş hayvanlarla” temasta olanlardan “bu hayvanları yemleyen, sulayan, atıklarını ve barınaklarını temizleyenlerle, gerekli korunma tedbirlerini almadan hayvanların itlafında veya ölü hayvanların bertaraf edilmesinde görev yapanlar” Mutlaka İl Sağlık Müdürlüklerine müracatı sağlanmalıdır.

 

Koruyucu materyal giyilirken
· Eller bol su ve sabun ile en az 30 saniye yıkanacaktır.
Koruyucu materyal çıkarılırken
· Eldivenler çıkarılır,
· Giysi ve galoş çıkarılır,
· Eller yıkanır veya dekontamine edilir,
· Gözlük çıkarılır,
· Maske veya gaz maskesi çıkarılır,
· Eller yeniden yıkanır veya dekontamine edilir,
· yıkama yerine alkollü el dezenfektanları kullanılabilir.
 
Mevzuat
Tavuk Vebası Hastalığı (Avian Influenza)
Madde 116- Tavuk vebası hastalığının çıktığını haber alan hükümet veteriner hekimi hastalık mahallinde gerekli muayene ve incelemeleri yapar, laboratuvar raporuna istinaden hastalık çıkış raporunu düzenler. Hayvan sağlık zabıtası komisyonu hastalık çıkış kararını alır ve ilan eder.
a) Tavuk vebası hastalığının çıkmış olduğu yere hükümet veteriner hekimi gelinceye kadar ölen kanatlılara ait kadavralar saklanır. Kokuşanlar yakılarak veya gömülerek imha edilir. Hastalık çıkan yere gelen hükümet veteriner hekimi teşhis için laboratuvara marazi madde gönderir.
b) Laboratuvar sonucu gelinceye kadar geçici kordon konularak hasta kanatlılar ile bulaşmadan şüpheli kanatlılar ayrı bir yerde bulundurulur. Hastalıksız kanatlıların hastalarla teması önlenir.
c) Hasta ve hastalıktan şüpheli kanatlıların bulunduğu yere bakıcı ve ilgililerden başkasının girmesine izin verilmez, bakıcıların diğer kümeslerle ilişkisi kesilir. Buralarda gerekli dezenfeksiyon tedbirlerinin alınması zorunludur.
d) Hastalık çıkan bölgenin giriş ve çıkışlarına tavuk vebası yazılı levhalar asılır. Karantinaya alınan yerlere evcil ve yabani hiçbir kanatlı hayvan sokulmaz ve buralardan başka yerlere de kanatlı hayvan nakline izin verilmez. Hastalık çıkan kümes veya çiftlikteki tüm kanatlılar imha edilir.
e) Hastalık sebebi ile karantinaya alınan yerlerden yumurta, kanatlı gübresi, tüyü ve yemlerin dışarı çıkarılması yasaklanır, bu hayvan maddeleri imha edilir.
f) Nakliyat sırasında kanatlılarda veba hastalığından şüphe edildiğinde bütün hayvanlar bulunduğu yerin il ve ilçe müdürlükleri tarafından karantinaya alınır. Hastalığın kesin tespiti yapıldığında da tüm kanatlı ve altlıklar imha edilir.
g) Hastalık çıkan kümeslerde karantina tedbirleri son imhadan 21 gün sonra gerekli dezenfeksiyonlar yapılarak kaldırılır.
h) Yurt dışından hudut giriş kapılarına getirilen tavuklarda veba hastalığı tespit edildiğinde bulundukları yerde imha edilir.
i) Tavuk vebası hastalığı mücadelesinde bu Yönetmelik’te yer almayan hususlarda Tavuk Vebası Korunma ve Mücadele Talimatnamesi’ne göre işlem yapılır. (Değişiklik 27/2/2001 tarih ve 24331 sayı, 2001/2012 Karar Sayısı)